Khi món mình tặng không được dùng: hiểu và cư xử thế nào

Tặng một món rồi về sau biết người nhận không dùng — cất trong tủ, để ở góc khuất, hoặc đã trao cho ai đó. Với quà mang ý nghĩa như tỳ hưu thì cảm giác ấy hơi khó chịu, và nhiều người không biết nên phản ứng thế nào.

Bài này viết cho phía người tặng: vì sao chuyện đó xảy ra, phần nào là do mình, và cư xử ra sao cho cả hai bên đều nhẹ.

Sáu lý do, và phần lớn không liên quan tới mình

Không có chỗ. Nhà chật, bàn làm việc chung, hoặc chỗ định đặt đã có món khác. Đây là lý do phổ biến nhất và đơn giản nhất.

Cỡ không hợp. Món quá lớn cho chỗ họ có, hoặc mặt đeo quá to so với người họ.

Nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi. Món để tầm với là rủi ro, nên họ cất đi — đó là quyết định đúng.

Quy định ở chỗ làm. Nhiều nơi có quy định về đồ đeo và đồ để trên bàn. Họ không nói ra vì đó là chuyện công việc của họ.

Họ không theo quan niệm đó. Nhận vì quý mình, nhưng không đặt nó vào đời sống của họ. Việc này hoàn toàn bình thường.

Trong nhà có người không thoải mái. Quyết định về đồ bày trong nhà thường không phải của một người.

Nhìn danh sách thì rõ: phần lớn lý do nằm ở hoàn cảnh của người nhận, không phải ở món quà và càng không phải ở mình.

Nếu có phần do mình thì thường là ba chỗ

Nói cho công bằng, có mấy chỗ người tặng hay không tính tới:

Chọn cỡ theo ý mình. To thì trang trọng, nhưng người nhận phải tìm chỗ. Cỡ vừa gần như luôn dễ dùng hơn.

Tặng món đi kèm cách dùng. Món nào mà người nhận phải đặt đúng hướng, phải làm gì đó định kỳ, thì nó thành một việc chứ không phải một món quà. Nhất là với người không theo nếp đó.

Nói kèm một lời hứa hẹn. "Cái này sẽ giúp anh..." biến món quà thành một khẳng định. Người không tin điều đó sẽ thấy khó xử ngay lúc nhận, và về sau càng khó bày ra.

Ba chỗ này rút kinh nghiệm được cho lần sau, và cũng chỉ nên dừng ở mức đó.

Biết rồi thì nên nói gì

Ngắn gọn: tốt nhất là không nói gì.

Hỏi "sao anh không dùng món em tặng" đặt người ta vào thế phải giải thích hoặc phải nói dối. Không có câu trả lời nào làm cả hai bên dễ chịu.

Nếu vô tình nhắc tới và thấy họ lúng túng, cách gỡ nhanh nhất là mình chủ động mở đường: "không dùng cũng không sao đâu, để đâu cũng được mà". Câu đó gỡ gánh nặng cho họ, và nó thật lòng.

Và đừng kể chuyện này với người thứ ba. Một món quà không được dùng là chuyện riêng giữa hai người; đem ra kể thì nó thành chuyện của cả nhóm.

Khi họ nói thẳng là không dùng được

Đây thực ra là tình huống tốt nhất trong nhóm này, vì mọi thứ được nói ra.

Phản ứng đúng là cảm ơn vì họ nói thật, rồi hỏi xem có muốn đổi sang thứ khác không nếu còn trong khả năng. Với món mua ở tiệm còn hạn đổi thì nhiều nơi cho đổi — và mình là người đứng ra làm việc đó, không phải họ.

Nếu không đổi được thì nói rõ là họ cứ xử theo cách tiện nhất: giữ, cất, hoặc trao cho người sẽ dùng. Nói câu đó ra thành lời quan trọng hơn người ta tưởng — nhiều người giữ một món không dùng suốt nhiều năm chỉ vì chưa ai cho phép họ buông.

Lần sau tặng gì cho chắc

Nếu vẫn muốn tặng món mang ý nghĩa, mấy hướng ít rủi ro hơn:

• Cỡ nhỏ, không đòi chỗ riêng. Món đặt được trên bàn hoặc cất trong túi thì luôn có chỗ.
• Món dùng được vào việc gì đó. Có công năng thật thì nó sống trong nhà người ta dễ hơn.
• Hỏi trước nếu quan hệ cho phép. Với món đắt hoặc món phải vừa cỡ thì hỏi trước vẫn hơn — mất phần bất ngờ nhưng được phần vừa ý.
• Kèm lời trao đúng vai. Nói về món hàng — làm bằng gì, mua ở đâu, vì sao mình chọn — thay vì nói về tác dụng.

Và nhớ rằng thứ người nhận giữ lâu nhất thường không phải món đồ mà là cách mình trao nó.

Khi mình nhận ra mình đang ở phía kia

Ai cũng có lúc là người nhận một món không dùng được. Lúc đó thì mấy điều ở trên đọc ngược lại cũng đúng.

Nhận và cảm ơn tử tế. Giữ một thời gian nếu người tặng hay tới nhà. Và khi quyết trao đi thì làm lặng lẽ — không bán ở nơi người tặng thấy, không kể lý do với người thứ ba.

Còn nếu người tặng hỏi thẳng thì nói thật ở mức nhẹ nhất có thể: nhà chật, hoặc chỗ làm không cho để. Đó đều là lý do có thật và không ai phật ý.

Quà tặng theo lô cho nhân viên và đối tác

Với quà tặng số lượng lớn thì tỉ lệ không được dùng gần như chắc chắn cao — vì mỗi người nhận một hoàn cảnh, và mình không chọn theo từng người được.

Biết trước điều đó thì cách chọn khác đi. Ưu tiên món nhỏ, dùng được, và không đòi người nhận phải làm gì — món để bàn có công năng thường sống lâu hơn món chỉ để bày.

Và đừng khắc tên công ty quá to hay đặt ở mặt chính. Người nhận mang về nhà thì một dòng chữ lớn của nơi khác trên kệ nhà mình là thứ nhiều người ngại. Khắc nhỏ ở đế hoặc mặt sau thì vừa giữ được dấu ấn vừa dễ bày.

Cũng nên tránh áp đặt cách dùng trong lời chúc chung gửi kèm. Một câu nói về ý nghĩa món quà thì hay; một câu dặn phải đặt ở đâu thì thành chỉ đạo.

Còn phần quy định về giá trị quà ở nơi người nhận làm việc thì cần hỏi trước — đây là chỗ mà thiện chí của bên tặng có thể vô tình gây khó cho bên nhận.

Ba điều gọn lại

Một. Phần lớn lý do nằm ở hoàn cảnh người nhận — chỗ, cỡ, trẻ nhỏ, quy định chỗ làm, người trong nhà — chứ không ở mình.

Hai. Biết rồi thì tốt nhất là không hỏi. Nếu có nhắc tới thì chủ động mở đường: không dùng cũng không sao.

Ba. Lần sau chọn cỡ nhỏ, tránh món đi kèm cách dùng, và khi trao thì nói về món hàng chứ đừng hứa tác dụng.